از مجموعهٔ ریاض الصالحین (باغهای صالحان) (مجموعه کامل شد)
· درس 154 از 190
ریاض الصالحین | قسمت (164) | فصل: تبیین آنچه که دروغ گفتن جایز است
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
ریاض الصالحین از کلام سید المرسلین (صلیاللهعلیهوسلم)
0:09
باب تحریم دروغ
0:14
و از سَمُره بن جُندب رضیاللهعنه روایت است که گفت
0:20
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) بسیار به اصحاب خود میفرمود
0:27
آیا هیچکدام از شما رؤیایی دیده است؟
0:31
و آنگاه از آن (حدیث) هرچه الله بخواهد برایش بازگو میکند.
0:35
و او به ما روزی گفت: «...»
0:38
شب گذشته دو فرشته نزد من آمدند.
0:42
و آن دو به من گفتند: برو
0:46
و اگر همراه آن دو روانه شوی
0:49
و ما بر مردی که به پهلو خوابیده بود گذشتیم
0:52
و هنگامی که دیگری بر او با سنگی ایستاده بود
0:56
و ناگهان [او] سنگ را به سوی سرش فرود میآورد
1:00
سرش را خرد میکند
1:02
سنگ همینجا غلتان فرو میافتد.
1:05
سنگ را دنبال میکند و آن را برمیدارد
1:08
پس به سوی او بازنمیگردد تا اینکه سرش مانند گذشته درست شود.
1:13
سپس بر او بازمیگردد
1:15
با او همان کاری میشود که در بار نخست انجام داد.
1:20
گفت: به آن دو گفتم: سبحان الله، این چیست؟
1:26
به من گفتند: برو، برو
1:30
پس به راه افتادیم
1:32
به مردی رسیدیم که به پشت خوابیده بود
1:36
و چون آخرین (نفر) بر او ایستاده باشد، با قلابی از آهن (بر او ایستاده است).
1:41
و ناگهان او یکی از دو جانب (شِقّ) روی (صورت) را میآورد
1:45
[شدقه] او تا پشت گردنش دریده شد
1:48
و سوراخ بینیاش تا پشت گردنش
1:50
و چشمش تا پشت گردنش (بیرون میزد)
1:53
سپس [او/شخص] به سمت دیگر رو میگرداند.
1:57
با او همان کاری میشود که با طرف اول کرده شد
2:02
پس از آن که از آن جانب فارغ میشود
2:05
تا آنکه آن جانب درست شود، همانگونه که بود
2:09
سپس به او بازمیگردد
2:11
همان کاری را میکند که در دفعهٔ اول کرد
2:15
گفت: گفتم: سبحان الله! این چیست؟
2:21
گفت
2:23
به من گفتند: برو، برو
2:27
پس راه افتادیم
2:29
و به مانند تنور رسیدیم
2:32
پس گمان میکنم که گفته است
2:34
آنگاه در آن سر و صدا و هیاهو بود.
2:37
در آن نگریستیم
2:39
در آنجا مردانی و زنانی برهنه بودند
2:43
و چون ناگهان شعلهای از زیر پایشان به سویشان میآید
2:48
پس هنگامی که آن شعلهی آتش به سراغشان آید
2:50
ضوضأوا
2:52
گفتم: اینان چه کسانی هستند؟
2:54
به من گفتند
2:56
برو، برو
2:58
پس به راه افتادیم
3:00
و به رودخانهای رسیدیم
3:02
گمان کردم که او میگفت: «سرخ، مانند خون.»
3:07
و ناگهان در رودخانه مردی شناور بود که شنا میکرد.
3:11
و هنگامی که بر کنار رودخانه مردی
3:14
او سنگهای بسیاری نزد خود گرد آورده بود.
3:18
و آنگاه آن شناور، آنچه شنا میکند شنا میکند.
3:22
سپس میآید آن کسی که سنگها را نزد خود گرد آورده است
3:27
فیفغر له فا
3:30
او را با سنگی لقمهاش میکند
3:32
پس روان میشود و شنا میکند.
3:34
سپس به سوی او بازمیگردد
3:36
هرگاه به سوی او بازمیگشت، برایش دهان میگشود
3:40
پس سنگی به دهانش گذاشت
3:42
به آن دو گفتم
3:44
این دو چیست؟
3:46
به من گفتند
3:48
برو، برو
3:50
پس رفتیم
3:52
به مردی رسیدیم که چهرهاش ناخوشایند بود.
3:56
یا همچون ناخوشایندترین چیزی که تو بنگری، مردی مردهای
4:00
ناگهان دید که نزد آن آتشی است که آن را برمیافروزد و پیرامون آن میکوشد.
4:05
به آن دو گفتم
4:07
این چیست؟
4:09
به من گفتند
4:10
برو، برو
4:12
پس راه افتادیم.
4:14
به باغی پر درخت و تاریک رسیدیم که در آن از هر گونه گل بهاری بود.
4:20
و ناگهان، در میان باغی سرسبز، مردی بلندقامت (ظاهر شد)
4:24
به سختی میتوانم سرِ او را در آسمان به بلندی ببینم
4:28
و هنگامی که مرد را از میان (کسانی که) بیشترین فرزندان را دارند (نگاه کنیم)، هرگز چنین (کسی) ندیدهام
4:33
گفتم: این چیست؟
4:35
و اینان چه کسانی هستند؟
4:37
به من گفتند
4:39
برو، برو
4:41
پس روانه شدیم
4:43
پس نزد درختی بزرگ و تنومند آمدیم
4:46
هرگز درختی را ندیدم که از آن بزرگتر و نیکوتر باشد.
4:51
به من گفتند
4:52
شبزندهداری در آن
4:54
در آنجا به شهری بناشده بالا رفتیم
4:58
با پیالهای از طلا و پیالهای از نقره
5:01
به دروازه شهر آمدیم
5:05
و از او گشودن (باب) را خواستیم.
5:06
پس برای ما گشود
5:08
پس به آن وارد شدیم.
5:10
و به استقبال ما مردانی آمدند
5:12
بخشی از آفرینش ایشان، همچون زیباترین آبی که دیده میشود.
5:16
و بخشی از آنان چون زشتترین آبی است که دیدهای
5:21
به ایشان گفتند
5:23
بروید و در آن رودخانه فرو روید
5:26
و ناگهان نهری عرضی است که جاری است،
5:30
گویی آبش ناب و سفید است،
5:33
پس رفتند و در آن افتادند،
5:36
سپس به سوی ما بازگشتند، در حالی که آن بدی از ایشان رفته بود،
5:41
و در بهترین صورت شدند.
5:44
(او) گفت:
5:45
آن دو به من گفتند:
5:47
این بهشت عدن است،
5:49
و این جایگاه توست.
5:51
پس با چشمم به بالا نگریستم،
5:54
و ناگهان کاخی دیدم همچون ابر سفید،
5:58
آن دو به من گفتند:
6:00
این جایگاه توست.
6:02
به آن دو گفتم:
6:04
خداوند در شما برکت دهد،
6:06
مرا رها کنید تا داخل شوم.
6:08
(آن دو) گفتند:
6:10
اکنون نه،
6:12
و تو داخل خواهی شد.
6:14
به آن دو گفتم:
6:17
زیرا از امشب شگفتی دیدم،
6:20
این چیزی که دیدم چه بود؟
6:23
آن دو به من گفتند:
6:25
هان، ما تو را آگاه خواهیم کرد:
6:27
اما مردی که نخست بر او گذشتی و سرش را با سنگ میشکافت،
6:33
او کسی است که قرآن را میگیرد و آن را رها میکند،
6:37
و از نماز فریضه میخوابد.
6:40
و اما مردی که بر او گذشتی و گوشه دهانش تا پشت گردنش دریده بود،
6:45
و بینیاش تا پشت گردنش،
6:48
و چشمش تا پشت گردنش،
6:50
او کسی است که از خانهاش بیرون میرود
6:53
و دروغی میگوید که به همه جا میرسد.
6:57
و اما مردان و زنان برهنه
7:00
که در مانند ساختمان تنور هستند،
7:04
ایشان زناکاران و زناکاراناند.
7:09
و اما مردی که بر او گذشتی و در رودخانه شنا میکرد
7:13
و سنگ میبلعید،
7:15
او رباخوار است.
7:18
و اما مرد زشترو
7:21
که کنار آتش است و آن را برمیافروزد و گرد آن میگردد،
7:25
او مالک، نگهبان دوزخ است.
7:29
و اما مرد بلندقامتی که در باغ است،
7:32
او ابراهیم است.
7:35
و اما کودکانی که پیرامون او هستند،
7:37
پس هر نوزادی که بر فطرت بمیرد
7:40
و در روایت برقانی آمده است:
7:43
بر فطرت زاده شد.
7:45
پس برخی از مسلمانان گفتند:
7:48
ای رسول الله، و فرزندان مشرکان؟
7:52
پس رسول الله (ﷺ) فرمود:
7:56
و فرزندان مشرکان (نیز).
7:59
و اما گروهی که نیمی از ایشان نیکو و نیمی زشت بودند،
8:03
و نیمی از ایشان زشت بود،
8:07
ایشان گروهیاند که کار شایستهای با کار بدی آمیختند،
8:10
و دیگری بد بود،
8:12
الله از ایشان درگذشت.
8:15
(این را) بخاری روایت کرده است.
8:18
و در روایتی از او (بخاری) آمده است:
8:20
امشب دو مرد نزد من آمدند
8:23
و مرا به سرزمینی مقدس بردند.
8:26
سپس (راوی) آن را یاد کرد
8:28
و گفت:
8:30
پس به سوی گودالی همچون تنور رفتیم،
8:34
بالایش تنگ و پایینش فراخ بود،
8:37
زیر آن آتشی شعلهور بود.
8:40
پس هنگامی که (آتش) بالا میآمد،
8:42
ایشان بالا میآمدند تا آنکه نزدیک بود بیرون آیند،
8:45
و هنگامی که (آتش) فرو مینشست،
8:47
به درون آن بازمیگشتند،
8:50
و در آن مردان و زنانی برهنه بودند.
8:53
و در آن (چیزهای دیگری بود)
8:55
تا آنکه به رودخانهای از خون رسیدیم،
8:58
و (راوی) شک نکرد
9:00
که در آن مردی بر میان رودخانه ایستاده بود،
9:04
و بر کنار رودخانه مردی بود
9:06
و پیش روی او سنگهایی بود.
9:09
پس مردی که در رودخانه بود به سوی (کناره) آمد،
9:12
و چون میخواست بیرون آید،
9:14
آن مرد کنار با سنگی در دهانش میزد،
9:17
و او را به جایی که بود بازمیگرداند،
9:19
پس هر بار که میآمد تا بیرون آید،
9:22
آن مرد با سنگی در دهانش میزد
9:26
و او به همان حالت پیشین بازمیگشت.
9:28
و در آن (جای دیگری بود)،
9:30
پس مرا بر درخت بالا بردند
9:32
و مرا به خانهای داخل کردند
9:34
که هرگز زیباتر از آن ندیده بودم،
9:37
در آن مردان پیر و جوان بودند،
9:40
و در آن (چیزهای دیگری بود)،
9:42
و آنکه دیدی گوشه دهانش را میدریدند،
9:45
او دروغگویی است که دروغ میگفت،
9:48
و (دروغ) از او نقل میشد تا به همه جا میرسید،
9:52
و با او تا روز قیامت همان میشود که دیدی،
9:56
و در آن (کسی بود)
9:59
که دیدی سرش را میشکافتند،
10:02
او مردی است که الله قرآن را به او آموخت،
10:05
و او شبها از آن میخوابید،
10:08
و روزها به آن عمل نمیکرد،
10:11
و با او تا روز قیامت همان میشود،
10:14
و خانه نخستین که وارد شدی (این است).
10:17
دار عامة المؤمنین
10:20
اما این سرا، خانهٔ عموم مؤمنان است.
10:22
و اما این خانه، خانهٔ شهیدان است.
10:24
و من جبرئیلم.
10:26
و این میکائیل است.
10:28
سرت را بالا کن.
10:30
سرم را بالا بردم.
10:32
ناگهان بالای سرم چیزی چون ابر بود.
10:35
گفت:
10:36
آن منزل توست.
10:38
گفتم:
10:39
بگذار به منزلم داخل شوم.
10:42
گفت:
10:43
همانا برای تو عمری باقی است که آن را تمام نکردهای.
10:47
پس اگر آن را تمام کنی،
10:49
به منزلت خواهی آمد.
10:51
روایت بخاری.
10:53
مقصود از «یثلغ رأسه» این است که سرش را میشکافد و درهم میکوبد.
10:57
یعنی آن را خرد و شکافته میکند.
11:00
مقصود از «یتدهد» این است که میغلتد.
11:03
یعنی میغلتد و میافتد.
11:05
مقصود از «فیشرشر» این است که میبرد.
11:07
یعنی قطع میکند.
11:09
مقصود از «ضوضأ» این است که فریاد میزند.
11:11
یعنی به صدای بلند فریاد میکشد.
11:13
مقصود از «فیفغر» این است که دهان میگشاید.
11:15
یعنی باز میکند.
11:17
مقصود از «المرأة» این است که منظره.
11:20
یعنی آنچه دیده میشود.
11:22
مقصود از «یحشها» این است که آن را شعلهور میکند.
11:24
یعنی آن را برمیافروزد.
11:26
مقصود از «روضة معتمة» این است که باغی سرسبز و پرگیاه.
11:28
یعنی باغی که گیاهانش فراوان است.
11:30
بلندای آن.
11:32
مقصود از «دوحة» این است که.
11:34
درخت بزرگ است.
11:36
مقصود از «المحض» این است که.
11:38
شیر است.
11:40
مقصود از «فسما بصری» این است که نگاهم بالا رفت.
11:42
یعنی بلند شد.
11:44
و صعدا.
11:46
یعنی بلند و مرتفع.
11:49
و «الربابة».
11:51
آن ابر است.
11:54
از فواید این حدیث:
11:56
تعبیر خواب در هنگام صبح است،
11:58
که از سایر اوقات برتر است.
12:00
به سبب حفظ صاحب خواب آن را.
12:02
به سبب نزدیکی زمان آن به بیداری.
12:04
استحباب پرسیدن
12:06
از کسی که خوابی دیده و شنیدن آن.
12:08
اثبات عذاب
12:11
قبر است،
12:13
و اینکه برخی از گناهکاران
12:15
در برزخ عذاب میشوند.
12:17
جواز تلخیص علم،
12:19
و آن این است که مسائل را بهطور کلی جمع کنند،
12:21
سپس آنها را به ترتیب تفسیر کنند،
12:23
تا در ذهن
12:25
تصور آنها یکجا فراهم شود.
12:28
هشدار از خوابرفتن
12:30
و نماز واجب.
12:32
هشدار از رها کردن قرآن
12:34
برای کسی که آن را حفظ کرده است.
12:37
در آن هشدار از زنا
12:39
و ربا و تعمد دروغ است،
12:41
زیرا اینها از گناهان کبیرهاند،
12:43
یعنی گناهان هلاککننده.
12:45
بیان ترغیب به طلب علم،
12:47
و پیروی از کسی که آن را میجوید
12:49
از او.
12:51
بیان فضیلت شهیدان،
12:53
و اینکه منازل ایشان
12:55
برترین منازل است.
12:58
کسی که نیکیها و بدیهایش برابر شود،
13:00
خداوند از ایشان درمیگذرد
13:02
به رحمت خود.
13:04
باب آنچه جایز است
13:09
از دروغ.
13:12
بدان که دروغ
13:14
هرچند اصلش حرام است،
13:16
در برخی احوال جایز میشود،
13:18
به شرطی که آن را روشن کردهام
13:20
در کتاب الاذکار،
13:22
و خلاصه آن این است:
13:24
که سخن وسیلهای است
13:26
برای رسیدن به مقاصد.
13:28
پس هر مقصود پسندیدهای
13:30
که بتوان آن را بدون دروغ به دست آورد،
13:32
دروغ در آن حرام است.
13:34
و اگر به دست آوردن آن
13:36
جز با دروغ ممکن نباشد،
13:38
دروغ جایز میشود.
13:40
سپس اگر دست یافتن به آن مقصود
13:42
مباح باشد،
13:44
دروغ هم مباح است.
13:46
و اگر واجب باشد،
13:48
دروغ هم واجب است.
13:50
پس هرگاه مسلمانی از ستمگری
13:52
که قصد کشتن او یا گرفتن مالش را دارد، پنهان شود،
13:54
و مال خود را پنهان کند
13:56
و کسی از او بپرسد
13:58
دروغ گفتن به سبب پنهان کردن آن واجب میشود
14:00
و همچنین اگر امانتی نزد او باشد
14:02
و ستمگری بخواهد آن را بگیرد
14:04
دروغ گفتن واجب میشود
14:06
به سبب پنهان کردن آن
14:08
و احتیاط در همهٔ این موارد
14:10
این است که توریه کند
14:12
و معنای توریه
14:14
این است که با عبارت خود مقصودی را اراده کند
14:16
که درست است و همان نیست
14:18
و نسبت به خود او دروغ نیست
14:20
هرچند در ظاهر لفظ دروغ باشد
14:22
و نسبت
14:24
به آنچه شنونده از آن میفهمد
14:26
و اگر ترک کند
14:28
و عبارت دروغ را رها کند
14:30
پس حرام نیست
14:32
در این حال
14:34
و علما استدلال کردهاند
14:36
به جواز دروغ گفتن در این حال
14:38
به حدیثی
14:41
از ام کلثوم
14:43
رضیاللهعنها
14:45
که شنید رسول الله
14:47
(ﷺ) میفرمود
14:49
دروغگو نیست
14:51
آن کس که میان مردم صلح برقرار میکند
14:53
پس سخن خیر را منتقل میکند
14:55
یا سخن خیر میگوید
14:57
و این مورد اتفاق است
14:59
مسلم در روایتی افزوده است
15:01
ام کلثوم گفت
15:03
و از او نشنیدم
15:05
که در چیزی اجازه دهد
15:07
از آنچه مردم میگویند، جز در سه مورد
15:09
یعنی جنگ
15:12
و اصلاح میان مردم
15:14
و سخن مرد
15:16
با همسرش و سخن
15:18
زن با شوهرش
15:20
دروغگو نیست
15:22
یعنی دروغ مذموم شرعی نیست
15:24
پس منتقل کند
15:27
یعنی برساند
15:29
از فواید حدیث
15:32
آن که میان مردم اصلاح کند
15:34
دروغگوی مذموم نامیده نمیشود
15:36
دروغ مذموم
15:38
آن است که به سبب آن
15:40
زیان حاصل شود
15:43
جواز دروغ گفتن در آن امور
15:45
سهگانهٔ یادشده در حدیث
15:47
زیرا مصلحت حاصلشده
15:49
راجحتر است
15:51
ریاض الصالحین