از مجموعهٔ ریاض الصالحین (باغهای صالحان) (مجموعه کامل شد)
· درس 170 از 190
ریاض الصالحین | قسمت (180) | فصل نهی از منکر و الفاظ ناپسند
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
ریاض الصالحین
0:03
از سخنان سیّد المرسلین
0:06
(صلیاللهعلیهوسلم)
0:09
باب حرمت گفتن «ای کافر» به مسلمان
0:15
«ای کافر!»
0:19
از ابن عمر (رضیاللهعنهما) روایت است که گفت:
0:22
رسول الله (ﷺ) فرمودند:
0:26
هرگاه مردی به برادر خود بگوید:
0:29
«ای کافر!»
0:31
پس یکی از آن دو به آن (گفتار) بازگشت داده شده است.
0:34
اگر آنچنان که گفته است باشد (درست است)،
0:36
وگرنه (آن گفتار) به خود او بازمیگردد.
0:39
متفق علیه.
0:42
«باء» یعنی بازگشت.
0:47
و از ابوذر (رضیاللهعنه)
0:50
که شنید رسول الله (ﷺ) میفرمود:
0:55
هر کس مردی را به کفر بخواند
0:58
یا بگوید: «دشمن خدا»،
1:00
در حالی که (آن مرد) چنین نیست،
1:02
(آن اتهام) جز به خودش بازنمیگردد.
1:04
متفق علیه.
1:07
«حار» یعنی بازگشت.
1:09
از فواید حدیثها:
1:13
بازداشتن شدید از گفتن «ای کافر!» به برادر مسلمان توسط مسلمان.
1:19
فتنه تکفیر است که هیچیک از دو طرف از آن در امان نیستند،
1:24
زیرا اگر برادرش چنان که گفته نباشد،
1:27
تکفیر او به خودش بازمیگردد.
1:33
باب نهی از زشتگویی و بدزبانی
1:37
از ابن مسعود (رضیاللهعنه) روایت است که گفت:
1:42
رسول الله (ﷺ) فرمودند:
1:46
مؤمن طعنهزن و لعنتکننده نیست،
1:50
و نه زشتگو و نه بدزبان است.
1:54
به روایت ترمذی.
1:56
و از انس (رضیاللهعنه) روایت است که گفت:
1:59
رسول الله (ﷺ) فرمودند:
2:03
زشتی در هیچ چیز نبوده مگر آنکه آن را عیبدار کرده است،
2:09
و حیا در هیچ چیز نبوده مگر آنکه آن را زینت بخشیده است.
2:14
به روایت ترمذی.
2:16
«فحش» یعنی سخن زشت و بدزبانی.
2:21
«شانه» یعنی آن را عیبدار و ناقص کرد.
2:25
«زانه» یعنی آن را آراست و کامل کرد.
2:30
از فواید حدیث:
2:34
نکوهش زشتگویی و ترغیب به ترک آن،
2:37
زیرا زشتگو بر افتادن در نقصها و عیبها و شکستن جوانمردی جرئت مییابد.
2:45
زشتی با هر چیزی از امور بندگان درآمیزد،
2:48
آن را بد و منفور میسازد.
2:52
ستایش حیا و ترغیب به آراستگی به آن.
2:57
حیا، بنده را از ترک آنچه بر انجام دادنش سرزنش میشود بازمیدارد،
3:02
و انسان را از آلوده شدن به عیب و نقص دور میکند.
3:06
از این رو، حیا در هیچ چیز یافت نشده مگر آنکه در دیدگاه بندگان آن را زینت و کامل ساخته است.
3:13
باب کراهت تکلّف در سخن و سخنوری متکلّفانه
3:20
و تکلف در فصاحت،
3:22
و به کار بردن واژههای دور از فهم و دقایق اعراب در خطاب با عوام و مانند ایشان.
3:29
از ابن مسعود (رضیاللهعنه)
3:33
که پیامبر (ﷺ) فرمودند:
3:37
«هلاک شدند متنطّعان!»
3:40
این را سه بار فرمودند.
3:42
به روایت مسلم.
3:45
«متنطّعون» یعنی کسانی که در کارها مبالغه و افراط میکنند.
3:50
و از عبدالله بن عمر بن العاص (رضیاللهعنهما)
3:54
که رسول الله (ﷺ) فرمودند:
3:59
الله مردانی را که زبانآور و سخنور متکلّفاند دشمن میدارد،
4:03
کسانی که زبانشان را میگردانند چنانکه گاو (علف را با) زبانش میگرداند.
4:08
به روایت ابوداود و ترمذی.
4:14
«یتخلل بلسانه» یعنی با زبانش در سخن به شدت لاف میزند و میپیچد،
4:18
و آن را میپیچاند،
4:21
چنانکه گاو علف را با زبانش بهخوبی میپیچد.
4:27
از فواید حدیث:
4:29
کراهت تکلّف در سخن از راه لافزدن و آراستن عبارتها با سجع و فصاحتنمایی،
4:36
و تصنّع با مقدماتی که متفاصحان به آنها خو گرفتهاند و زیورسازی در گفتار.
4:42
همه اینها از تکلّف نکوهیده است.
4:46
و همچنین است به کار بردن دقایق اعراب و واژههای دور از فهم در خطاب با عوام.
4:53
لافزنی و پرگویی در سخن.
4:57
این سبب دشمن داشتن الله تعالی آن متفاصح است.
5:01
و موجب خوار شدن و اهانت و محرومیت او میشود.
5:06
و این دلالت دارد بر اینکه نهی برای حرمت است.
5:10
بر مسلمان لازم است که در سخن گفتن بر سرشت و طبیعت خود باقی بماند،
5:15
نه آنکه خود را به فصاحت و منطقدانی بزند و در بلاغت تکلّف کند.
5:22
آراستن الفاظ خطبهها و موعظهها در نکوهش داخل نیست،
5:26
اگر در آن افراط و غرابت نباشد،
5:29
زیرا مقصود، برانگیختن دلها به طاعت الله عزوجل است.
5:34
و برای الفاظ نیکو اثری آشکار است که جز ستیزهجو کسی آن را انکار نمیکند.
5:40
و از جابر بن عبدالله (رضیاللهعنهما)
5:45
که رسول الله (ﷺ) فرمودند:
5:49
از میان شما، محبوبترینتان نزد من و نزدیکترینتان به من در روز قیامت در جایگاه،
5:56
نیکوترینتان از نظر اخلاق است.
5:59
و از میان شما، منفورترینتان نزد من و دورترینتان از من در روز قیامت،
6:04
پرحرفان و متشدّقان و متفیهقاناند.
6:10
به روایت ترمذی.
6:12
باب کراهت گفتن «خبثت نفسی» (جانم خبیث شد)
6:20
از عایشه (رضیاللهعنها)
6:25
که پیامبر (ﷺ) فرمودند:
6:29
هیچیک از شما نگوید: «جانم خبیث شد»،
6:33
بلکه بگوید: «جانم بیزار و دلگیر شد».
6:38
متفق علیه.
6:41
دانشمندان گفتهاند:
6:43
معنای «خبثت» یعنی «غثت» (دلم به هم خورد)،
6:46
و این همان معنای «لقست» (بیزار شد) است،
6:48
اما به سبب کراهت لفظ «خبث» (از آن پرهیز شده است).
6:51
از فواید حدیث:
6:55
استفاده از سخنان زشت در توصیف حال مسلمانان مکروه است.
6:58
در وصف حال مسلمانان
7:02
تشویق به ادب در گفتار با همه چیز
7:06
حتی با خویشتن
7:08
استحباب تغییر نام زشت
7:11
و دوری گزیدن از الفاظ زشت در همه حال
7:15
شایسته نیست که مسلمان خویشتن را به پلیدی توصیف کند
7:19
زیرا الله او را گرامی داشته است
7:21
و کسی که آنچه را از آن نهی شده انجام دهد
7:23
در واقع به نفس خود یاریرسان شیطان بوده است
7:27
باب کراهت نامیدن انگور «کرم»
7:35
از ابوهریره رضیاللهعنه روایت است که گفت:
7:40
رسول الله (ﷺ) فرمود:
7:44
انگور را «کرم» نامید
7:47
زیرا «کرم» همانا مسلمان است
7:50
متفق علیه
7:52
و این لفظ مسلم است
7:54
و در روایتی آمده است:
7:56
همانا «کرم» دل مؤمن است
8:00
و در روایتی برای بخاری و مسلم آمده است:
8:04
میگویند «کرم»
8:06
همانا «کرم» دل مؤمن است
8:11
نامیدن
8:13
یعنی بر آن این نام را اطلاق نکنید
8:17
زیرا «کرم» همانا مسلمان است
8:20
یعنی مسلمان است که سزاوار این نام است
8:24
و از ابن حجر رضیاللهعنه
8:29
از پیامبر (ﷺ) روایت است که فرمود:
8:33
نگویید «کرم»
8:35
بلکه بگویید:
8:37
«العنب» و «الحبلة»
8:39
روایت مسلم
8:41
«الحبلة»
8:44
درخت انگور
8:46
از فواید احادیث:
8:49
نامیدن انگور «کرم» مکروه است
8:53
عرب درخت انگور را «کرم» مینامید
8:58
به سبب فراوانی منافع و خیر آن
9:01
پس پیامبر (ﷺ) آن را ناپسند شمرد
9:04
نامیدنش به نامی که جانها را به سوی آن برانگیزد
9:07
بر دوستی آن
9:09
و دوستی آنچه از آن ساخته میشود از مسکرات
9:12
و آن امالخبائث است
9:15
پس ناپسند شمرد که اصل آن به بهترین نامها و جامعترین آنها برای خیر نامیده شود
9:18
و جامعترین آنها برای خیر
9:20
آنان درخت انگور را «کرم» مینامیدند
9:23
به سبب فراوانی منافع آن
9:25
و دل مؤمن یا مرد مسلمان
9:29
یا [سزاوارتر] به این نام از آن است
9:31
زیرا مؤمن تماماً خیر و سود است
9:35
باب نهی از توصیف زیباییهای زن برای مرد
9:42
مگر آنکه برای غرضی شرعی بدان نیاز افتد
9:46
مانند ازدواج با او و مانند آن
9:48
از ابن مسعود رضیاللهعنه روایت است که گفت:
9:54
رسول الله (ﷺ) فرمود:
9:58
زنی با زن دیگر تماس بدنی برقرار نکند
10:01
تا آن را برای شوهرش توصیف کند گویی که او به وی مینگرد
10:06
متفق علیه
10:08
«تباشر» (تماس برقرار کند)
10:11
یعنی به او نگاه کند یا پوست او را لمس کند
10:14
تا لطافت او یا آنچه در اوست را دریابد
10:17
از زیباییهای آشکار و پنهان
10:20
گویی که به او مینگرد
10:23
یعنی گویی که او را مشاهده میکند
10:26
از فواید حدیث:
10:30
این حدیث اصلی است در سدّ ذرائع
10:33
زیرا حکمت نهی
10:36
ترس از آن است که شوهر از توصیف مذکور خوشش آید
10:39
پس این امر به طلاق دادن توصیفکننده منجر شود
10:43
یا به فریفته شدن به آن زن موصوفه
10:47
این حکم شامل تحریم تماس بدنی زن با زن
10:52
و همچنین مرد با مرد نیز میشود
10:55
تحریم نگاه زن به عورت زن
10:58
و همچنین نگاه مرد به عورت مرد
11:02
بر زنان مسلمان واجب است
11:06
که جلوههای زیبایی و جذابیت خود را در برابر زنانی آشکار نکنند
11:11
که در بازگو کردن زیباییهای آنان برای مردان پروایی ندارند
11:16
باب کراهت آنکه انسان بگوید:
11:22
«خدایا، اگر بخواهی مرا بیامرز»
11:25
بلکه در درخواست قاطعیت داشته باشد
11:28
از ابوهریره رضیاللهعنه
11:32
که رسول الله (ﷺ) فرمود:
11:36
هیچ یک از شما نباید بگوید:
11:39
«خدایا، اگر بخواهی مرا بیامرز»
11:42
«خدایا، اگر بخواهی بر من رحم کن»
11:45
باید خواسته را با جزم بیان کند
11:47
زیرا هیچ کس او را مجبور نمیکند
11:50
متفق علیه
11:52
و در روایتی برای مسلم آمده است:
11:55
بلکه باید قاطعانه بخواهد
11:57
و رغبت خود را بزرگ دارد
11:59
زیرا الله تعالی
12:01
هیچ چیزی را که عطا کند بزرگ نمیشمارد
12:05
«لیعزم المسألة» (باید خواسته را جزم کند)
12:08
یعنی در طلب آن قاطعیت داشته باشد
12:10
و بیهیچ تردید و ضعفی آن را محکم بیان کند
12:12
نه آنکه آن را به مشیّت الهی معلّق سازد
12:15
رغبت را بزرگ دارد
12:18
یعنی کوشش کند و اصرار ورزد و در خواسته خود مبالغه نماید
12:22
و از انس رضیاللهعنه روایت است که گفت:
12:27
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
12:31
هرگاه یکی از شما دعا کند،
12:33
باید خواستهاش را با قاطعیت بیان کند،
12:35
و نباید بگوید:
12:37
«خدایا، اگر بخواهی،
12:39
به من عطا کن،»
12:41
زیرا برای او هیچ مجبوری نیست.
12:44
متفق علیه.
12:46
از فوایـد این احادیث:
12:50
مستحب بودن قاطعیت در درخواست،
12:53
و بزرگداشت اشتیاق،
12:55
و نهی از سستی در طلب،
12:58
و کراهت آویختن درخواست
13:00
به خواست الله سبحانه و تعالی،
13:04
زیرا در این کار این توهم هست که
13:06
انسان از برآورده شدن خواسته بینیاز است،
13:09
و این توهم که (خواسته) بر الله سبحانه و تعالی سبک است،
13:13
حال آنکه او را هیچ مجبوری نیست.
13:15
و هیچ چیزی در زمین
13:17
و نه در آسمان، او را ناتوان نمیسازد،
13:19
و همهٔ آفریدگان به او نیازمندند.
13:22
بر دعاکننده لازم است
13:24
در دعا کوشش کند،
13:26
و با امید به اجابت باشد،
13:28
و از رحمت الله نومید نشود،
13:31
زیرا او بخشندهای بزرگوار را میخواند.
13:33
باب کراهت گفتن
13:39
«آنچه الله بخواهد و فلان بخواهد»
13:42
از حذیفه بن یمان رضیاللهعنه
13:47
از پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) روایت است که فرمود:
13:51
نگویید: «آنچه الله بخواهد و فلان بخواهد»،
13:56
بلکه بگویید:
13:58
«آنچه الله بخواهد»،
14:00
سپس (بگویید): «آنگاه فلان بخواهد».
14:02
روایت ابو داود.
14:05
از فوایـد این حدیث:
14:09
حرام بودن شریک قرار دادن بنده با الله، دیگری را،
14:12
در لفظ یا در معنا.
14:14
الله سبحانه و تعالی
14:17
متصرف در امور بندگان است
14:20
و تدبیرکنندهٔ کارهای ایشان،
14:22
و در این کار شریکی ندارد.
14:25
جایز نیست خواست بنده
14:27
بر خواست پروردگار تبارک و تعالی عطف شود،
14:30
زیرا آن (عطف با «واو») بر شرکت در حکم و غیر آن دلالت دارد.
14:34
درست آن است که خواست بنده
14:38
بر خواست پروردگار عطف شود
14:40
با «ثم» که بر ترتیب دلالت دارد
14:43
همراه با تراخی (فاصلهٔ زمانی).
14:45
و این حق است،
14:47
زیرا خواست الله تعالی
14:49
مقدم بر خواست بنده است،
14:52
و خواست بنده
14:54
مترتب بر خواست الله است.
14:56
پس جز آنچه الله بخواهد، هیچچیز نمیشود،
14:59
آنچه او بخواهد، میشود،
15:01
و آنچه نخواهد، نمیشود.
15:05
ریاض الصالحین.