از مجموعهٔ ریاض الصالحین (باغهای صالحان) (مجموعه کامل شد)
· درس 186 از 190
ریاض الصالحین | قسمت (196) | فصل در مورد چیزهای مختلف و نمک (10)
صوت ترجمهشده برای این درس هنوز در دسترس نیست — ضبط اصلی عربی پخش میشود. متن زیر بهطور کامل ترجمه شده است.
0:000:00
متن کامل
ترجمهٔ ماشینی — ممکن است خطا داشته باشد
0:00
ریاض الصالحین
0:03
از سخنان سیّد المرسلین
0:06
(صلیاللهعلیهوسلم)
0:09
باب منثورات و ملح
0:17
و از ابن عباس (رضیاللهعنهما) روایت است که گفت:
0:21
ابراهیم (صلیاللهعلیهوسلم)
0:24
با مادر اسماعیل و با فرزندش اسماعیل آمد
0:27
در حالی که او را شیر میداد
0:29
تا آنکه ایشان را نزد خانهٔ کعبه نهاد
0:32
آنها را زیر درختی بزرگ بالای زمزم، در بلندترین نقطهٔ مسجد، نهاد
0:36
و در آن روز در مکه هیچکس نبود
0:39
و در آنجا آبی نبود
0:41
پس آن دو را همانجا نهاد
0:43
و نزد ایشان مشکی نهاد که در آن خرما بود
0:47
و مشکی که در آن آب بود
0:49
سپس ابراهیم بازگشت و روان شد
0:53
مادر اسماعیل به دنبال او رفت و گفت:
0:56
ای ابراهیم!
0:58
کجا میروی و ما را در این درهای که در آن هیچ مونسی و هیچ چیزی نیست رها میکنی؟
1:01
(این سخن را به او گفت)
1:04
آن را بارها به او گفت
1:07
اما او به سوی او نگاه نمیکرد
1:10
به او گفت:
1:12
آیا الله تو را به این کار فرمان داده است؟
1:15
گفت: آری.
1:17
گفت:
1:18
پس او ما را ضایع نمیکند.
1:20
سپس بازگشت
1:22
و ابراهیم (صلیاللهعلیهوسلم) روان شد
1:26
تا آنکه به گردنه رسید
1:29
جایی که او را نمیدیدند
1:31
رو به سوی خانه کرد
1:34
سپس با این دعاها دعا کرد
1:37
دستانش را بلند کرد و گفت:
1:40
پروردگارا، من بخشی از فرزندانم را
1:44
در درهای بیکشت و زرع ساکن کردم
1:47
تا آنجا که رسید
1:49
شکرگزارند
1:52
و مادر اسماعیل شروع کرد به شیر دادن اسماعیل
1:55
و از آن آب مینوشید
1:58
تا آنکه آنچه در مشک بود تمام شد
2:01
او و فرزندش تشنه شدند
2:04
و او به فرزندش نگاه میکرد که به خود میپیچید
2:07
یا گفت: به خود میتپید
2:10
پس از ناخوشایند بودن تماشای او رفت
2:14
و کوه صفا را نزدیکترین کوه به زمین یافت که به آن متصل بود
2:18
بر آن ایستاد
2:20
سپس به دره رو کرد و نگریست که آیا کسی را میبیند
2:24
اما کسی را ندید
2:27
از صفا فرود آمد
2:29
تا آنکه به دره رسید
2:31
دامن لباسش را بالا گرفت
2:34
و مانند انسانی که به سختی تلاش میکند، شتافت
2:37
تا آنکه از دره گذشت
2:40
سپس به مروه رسید و بر آن ایستاد
2:43
و نگریست که آیا کسی را میبیند
2:46
اما کسی را ندید
2:49
این کار را هفت بار انجام داد
2:52
ابن عباس (رضیاللهعنهما) گفت:
2:55
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
2:58
از این رو مردم میان این دو سعی میکنند
3:01
هنگامی که بر مروه مشرف شد
3:04
صدایی شنید
3:06
گفت: خاموش!
3:08
(گویی) خودش را مخاطب قرار داد
3:10
سپس گوش داد
3:12
باز هم صدا را شنید
3:14
گفت:
3:15
تو را شنیدم؛ اگر نزد تو فریادرسی هست (کمکی داری)...
3:18
ناگاه دید فرشتهای نزد جای زمزم است
3:22
او با پاشنهٔ پای خود (زمین را) کاوید
3:24
یا گفت: با بال خود
3:26
تا آنکه آب آشکار شد
3:28
او شروع کرد به حوض ساختن و با دست خود چنین و چنان میکرد
3:33
و آب را در مشک خود میریخت
3:36
و پس از آنکه برمیداشت، آب میجوشید
3:39
و در روایتی آمده است:
3:41
به اندازهای که برمیداشت
3:43
ابن عباس (رضیاللهعنهما) گفت:
3:46
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
3:50
الله مادر اسماعیل را رحمت کند!
3:53
اگر زمزم را رها میکرد
3:55
یا گفت:
3:56
اگر از آب برنمیداشت
3:59
زمزم چشمهای جاری میشد
4:03
گفت:
4:04
پس او نوشید و فرزندش را شیر داد
4:07
فرشته به او گفت:
4:09
از ضایع شدن نترس
4:11
زیرا که در اینجا خانهای برای الله است
4:14
که این پسر و پدرش آن را بنا خواهند کرد
4:17
و الله اهل خود را ضایع نمیکند
4:21
و خانه (کعبه) مانند تپهای بلند از زمین بود
4:25
سیلابها به آن میرسیدند و از راست و چپ آن میگذشتند
4:30
و وضع چنین بود
4:32
تا آنکه گروهی از قبیلهٔ جرهم بر ایشان گذشتند
4:35
یا خانوادهای از جرهم
4:38
که از راه کداء میآمدند
4:41
پس در پایین مکه فرود آمدند
4:44
و پرندهای را دیدند که در حال چرخیدن (بر فراز آب) بود
4:46
گفتند
4:48
این پرنده قطعاً بر فراز آبی در چرخش است
4:52
ما این دره را میشناسیم و در آن آبی نیست
4:57
پس یک یا دو نفر تیزرو را فرستادند
5:00
ناگهان دیدند که آب آنجاست
5:02
بازگشتند و آنان را خبر دادند
5:05
پس [همگی] رو به آن آوردند، و مادر اسماعیل نزد آب بود
5:08
گفتند
5:10
آیا به ما اجازه میدهی که نزد تو فرود آییم؟
5:13
گفت: آری
5:15
امّا برای شما در آب حقّی نیست
5:18
گفتند: بله
5:20
ابن عباس گفت
5:22
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود
5:25
این موضوع برای مادر اسماعیل خوشایند آمد
5:28
و او دوست داشت که انس و همدمی باشد
5:30
پس فرود آمدند و به خانوادهشان پیام فرستادند
5:33
و همراه ایشان [به آنجا] کوچ کردند
5:35
تا آنکه در آنجا خانههایی از ایشان پدید آمد
5:39
و آن نوجوان بزرگ شد و زبان عربی را از ایشان آموخت
5:43
و او را پسندیدند و از بزرگ شدنش به شگفت آمدند
5:46
چون به سن بلوغ رسید، برایش زنی از میان ایشان گرفتند
5:50
و مادر اسماعیل درگذشت
5:53
پس ابراهیم پس از ازدواج اسماعیل آمد
5:57
تا از میراث [خانوادگی] سر بزند
5:59
اسماعیل را نیافت
6:02
از همسرش دربارهٔ او پرسید
6:04
او گفت
6:05
برای ما [روزی] میجوید بیرون رفته است
6:07
و در روایتی [آمده است]
6:09
برای ما شکار میکند
6:11
سپس از وضع زندگی و احوالشان پرسید
6:15
او گفت
6:16
ما آدمیانیم
6:18
در تنگی و سختی به سر میبریم
6:20
و نزد او شکایت کرد
6:22
[ابراهیم] گفت
6:23
هرگاه شوهرت آمد
6:25
سلام مرا به او برسان
6:27
و به او بگو
6:29
آستانش را تغییر دهد
6:31
چون اسماعیل آمد
6:34
گویی چیزی را احساس کرد
6:36
پس گفت
6:38
آیا کسی نزد شما آمده است؟
6:40
گفت: آری
6:43
پیرمردی چنین و چنان نزد ما آمد
6:46
و از تو پرسید
6:48
من او را آگاه ساختم
6:50
و از ما پرسید که زندگیمان چگونه است
6:52
او را آگاه ساختم که ما در سختی و تنگی هستیم
6:56
[اسماعیل] گفت
6:57
آیا به چیزی سفارشت کرد؟
6:59
گفت: آری
7:01
مرا فرمان داد که سلام او را به تو برسانم
7:04
و میگوید
7:06
آستانت را تغییر ده
7:08
[اسماعیل] گفت
7:09
آن پدرم است
7:11
و مرا فرمان داده که از تو جدا شوم
7:14
به خانوادهات بازگرد
7:16
پس او را طلاق داد
7:18
و از ایشان زن دیگری گرفت
7:20
ابراهیم تا هر مدّتی که خداوند خواست از ایشان دور ماند
7:24
سپس پس از آن نزدشان آمد
7:26
[اسماعیل را] نیافت
7:28
نزد همسرش وارد شد
7:30
دربارهٔ او پرسید
7:31
او گفت
7:32
برای ما [روزی] میجوید بیرون رفته است
7:34
[ابراهیم] گفت
7:37
حال شما چگونه است؟
7:39
و از وضع زندگی و احوالشان پرسید
7:42
او گفت
7:44
ما خوبیم و در گشایش هستیم
7:46
و خدا را ستایش کرد
7:48
[ابراهیم] گفت
7:50
غذای شما چیست؟
7:52
گفت
7:53
گوشت
7:55
[ابراهیم] گفت
7:56
نوشیدنی شما چیست؟
7:58
گفت
7:59
آب
8:01
[ابراهیم] گفت
8:02
خدایا، در گوشت و آب ایشان برکت ده
8:06
پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود
8:09
و در آن روز برای ایشان غلّهای نبود
8:12
و اگر [غلّه] برای ایشان میبود
8:14
برای آنان در آن دعا میکرد
8:16
[پیامبر] فرمود
8:17
در این صورت، جز در مکه هیچکس بر آن دو [غذا و آب] کفایت نمیکند
8:21
مگر آنکه با آن سازگار نیاید
8:23
و در روایتی [آمده است]
8:25
پس آمد و گفت
8:27
اسماعیل کجاست؟
8:29
همسرش گفت
8:31
برای شکار رفته است
8:33
همسرش گفت
8:35
آیا فرود نمیآیی تا غذا بخوری و بنوشی؟
8:38
گفت:
8:39
و خوراک و نوشیدنیتان چیست؟
8:43
گفت:
8:44
خوراک ما گوشت است،
8:46
و نوشیدنیمان آب است.
8:48
گفت:
8:50
خدایا، در خوراک و نوشیدنیشان برکت بده.
8:55
گفت:
8:56
پس ابوالقاسم (صلیاللهعلیهوسلم) فرمود:
9:00
برکت، دعای ابراهیم است.
9:03
گفت:
9:05
وقتی همسرت آمد، سلام مرا به او برسان
9:09
و به او بگو که آستانهٔ خانهاش را محکم نگه دارد.
9:12
چون اسماعیل آمد،
9:15
گفت:
9:16
آیا کسی از جانب شما آمده است؟
9:19
گفت: آری،
9:20
پیرمردی خوشسیما نزد ما آمد
9:23
و او را ستودم.
9:25
از تو پرسید
9:27
و من پاسخ دادم.
9:28
از وضع زندگیمان پرسید
9:31
و گفتم: ما خوبیم.
9:34
گفت:
9:35
آیا به تو سفارش خاصی کرد؟
9:37
گفت: آری،
9:39
سلام رساند
9:41
و امر کرد که آستانهٔ خانهات را محکم نگه داری.
9:45
گفت:
9:46
او پدرم بود،
9:47
و تو آن آستانهای،
9:49
و به من امر کرد که تو را نگه دارم.
9:53
سپس مدتی به اذن الله از آنان دور ماند،
9:56
و پس از آن بازگشت
9:58
در حالی که اسماعیل زیر درختی نزدیک زمزم تیرهای خود را میتراشید.
10:04
چون او را دید،
10:06
به سوی او رفت
10:07
و همانگونه رفتار کرد که پدر با فرزند و فرزند با پدر میکند.
10:11
و فرزند با پدر.
10:13
گفت:
10:14
ای اسماعیل،
10:16
الله به من فرمانی داده است.
10:19
گفت:
10:20
آنچه پروردگارت فرمانت داده، انجام بده.
10:23
گفت:
10:24
و مرا یاری میکنی؟
10:26
گفت:
10:27
و تو را یاری میکنم.
10:28
گفت:
10:29
الله به من فرمان داده که در اینجا خانهای بسازم،
10:33
و به تپهای بلند که بر اطرافش برتری داشت اشاره کرد.
10:38
در آن هنگام پایههای خانه را بالا بردند.
10:42
اسماعیل سنگها میآورد
10:45
و ابراهیم میساخت.
10:47
تا آنگاه که بنا بلند شد،
10:50
این سنگ را آورد
10:52
و برای او نهاد.
10:54
ابراهیم بر آن ایستاد و میساخت،
10:57
و اسماعیل سنگها را به او میداد،
11:00
و هر دو میگفتند:
11:02
پروردگارا، از ما بپذیر،
11:05
که تو، همانا، شنوای دانایی
11:08
و در روایتی آمده است:
11:10
ابراهیم با اسماعیل و مادر اسماعیل بیرون شد،
11:14
و با خود مشکی آب داشتند.
11:17
مادر اسماعیل از آن مشک مینوشید
11:21
و شیرش برای کودکش جاری میشد،
11:25
تا آنکه به مکه رسید.
11:27
او را زیر درختی نهاد.
11:30
سپس ابراهیم به خانوادهاش بازگشت.
11:33
مادر اسماعیل او را دنبال کرد،
11:36
تا آنکه به کدا رسیدند،
11:39
از پشت سر او را صدا زد:
11:41
ای ابراهیم،
11:43
ما را به که وامیگذاری؟
11:45
گفت: به الله.
11:49
گفت: به الله راضی شدم.
11:52
پس بازگشت و از مشک مینوشید
11:56
و شیرش برای کودکش جاری میشد،
11:59
تا آنگاه که آب تمام شد.
12:02
گفت:
12:04
اگر بروم و نگاه کنم،
12:06
شاید کسی را ببینم.
12:08
گفت:
12:10
پس رفت و بر صفا بالا رفت،
12:12
نگاه کرد و نگریست
12:15
که آیا کسی را میبیند؟
12:17
اما کسی را ندید.
12:19
چون به وادی رسید،
12:22
شتافت و به مروه رسید،
12:24
و این کار را چند بار انجام داد.
12:27
سپس گفت:
12:29
اگر بروم و ببینم کودک چه میکند؟
12:32
رفت و نگاه کرد،
12:34
دید که او همانگونه است،
12:37
گویی برای مرگ دست و پا میزند.
12:40
دلش آرام نگرفت،
12:42
پس گفت:
12:44
اگر بروم و نگاه کنم،
12:46
شاید کسی را ببینم.
12:48
رفتم و بالا رفتم بر صفا.
12:51
نگاه کردم و نگاه کردم.
12:53
کسی را احساس نکردم.
12:55
تا اینکه هفت بار (این کار را) تمام کردم.
12:58
سپس (هاجر) گفت:
13:00
اگر بروم و نگاه کنم که (کودکم) چه کرده است.
13:03
ناگهان (صدایی شنید) با صدایی.
13:05
(هاجر) گفت:
13:07
«فریادرسی کن، اگر نزد تو خیری هست.»
13:10
ناگهان جبریل ـ درود و سلام الله بر او ـ (آنجا بود).
13:14
پس با پاشنهاش چنین کرد،
13:17
و با پاشنهاش بر زمین زد.
13:20
پس آب جوشید.
13:22
پس مادر اسماعیل متحیر شد.
13:25
پس شروع کرد به کندن (زمین و جمعکردن آب با دست).
13:27
و حدیث را به طول آن ذکر کرد.
13:30
(این را) بخاری روایت کرده است.
13:32
(اینها) با همه این روایات (ذکر شد).
13:35
«الدوحة» (به معنای) درخت بزرگ است.
13:37
(یعنی) درخت بزرگ.
13:39
گفتهٔ او «قفا» (یعنی):
13:41
یعنی «و لا» (یا: به معنای نهی و نفی).
13:43
و «الجری» (به معنای دویدن است).
13:44
«الرسول» (به معنای فرستاده است).
13:47
و «ألف» (به معنای هزار است).
13:48
معنای آن «وجد» (یافت) است.
13:50
گفتهٔ او «ینشغ» (یعنی):
13:52
یعنی «یشهق» (یعنی: نفسنفس زدن و آه کشیدن).
13:54
«جراب» (به معنای کیسهای است).
13:55
یعنی ظرفی از پوست.
13:57
«سقاء» (یعنی مشک).
13:59
ظرفی که برای شیر و آب باشد.
14:02
«الثنیة» (یعنی گردنه).
14:03
یعنی راه در کوه.
14:07
«یتلبط» (یعنی):
14:08
یعنی به خود میپیچد و خود را بر زمین میکشد و میزند.
14:11
و به آن نزدیک میشود.
14:13
و این به معنای «یتلوی» (به خود پیچیدن) است.
14:15
«المجهود» (یعنی):
14:17
یعنی کسی که سختی به او رسیده است.
14:20
«تحوض» (یعنی):
14:21
یعنی آن را مانند حوض قرار دهد.
14:24
«عیناً معیناً» (یعنی):
14:26
یعنی آشکار و جاری بر روی زمین.
14:30
«لا تخاف الضیعة» (یعنی):
14:32
یعنی از هلاکت نمیترسد.
14:34
«طائراً عائفاً» (یعنی):
14:36
یعنی بر روی آب میچرخد.
14:38
و تردد میکند و نمیرود.
14:41
«أنفسهم» (یعنی):
14:43
یعنی رغبت آنان به آن بسیار شد.
14:46
«أدرک» (یعنی):
14:47
یعنی به سن بلوغ رسید.
14:49
«یطالع ترکته» (یعنی):
14:51
یعنی از وضعیت کسانی که بر جای گذاشته است، جویا میشود.
14:54
«عتب تباب» (یعنی):
14:56
«کنا عن المرأة بالعتبة» (یعنی):
14:59
زیرا (عتبه) دربان است و آنچه را در درون است، حفظ میکند.
15:03
«آنس» (یعنی):
15:04
یعنی احساس کرد.
15:06
«یبری نبلی» (یعنی):
15:08
یعنی پیش از آنکه پیکان و پر را در آن نصب کند، تیری را درست میکند.
15:13
پس همانگونه کرد که پدر با فرزند و فرزند با پدر میکند،
15:18
یعنی از دستدادن و در آغوشگرفتن و غیر آن.
15:22
«شنّة» (یعنی):
15:23
یعنی مَشکی از پوست کهنه.
15:28
از فواید این حدیث:
15:30
پیشیگرفتن پیامبران ـ درود و سلام الله بر ایشان ـ در اطاعت از پروردگارشان،
15:37
و فداکاری در راه خشنودی او با فرزندان و همسران و آنچه دستهایشان مالک آن است.
15:44
هر که بر الله توکل کند، او را کفایت میکند،
15:46
و هر که کار خود را به او واگذارد، او را حفظ میکند.
15:49
هاجر، مادر اسماعیل، یقین داشت که الله او و فرزندش را ضایع نمیکند،
15:56
و همانگونه شد که گمان برده بود.
15:59
غذای مادر اسماعیل آب زمزم بود،
16:02
و بدینترتیب تأکید میشود که آن غذایی سیرکننده و درمانی برای بیماری است.
16:09
شدت تیزبینی عرب،
16:11
که از پیاپیآمدن پرندگان به آن مکان، به وجود آب پی بردند.
16:18
مستحب بودن طلاق دادن زنی که اخلاق بدی دارد،
16:21
و نعمتهای الله را سپاس نمیگوید.
16:25
اشاره به شدت مهربانی و محبت مادر نسبت به فرزند شیرخوارش.
16:30
شتاب در نیکی به پدر و اجرای فرمان او،
16:34
تا زمانی که در معصیت نباشد.
16:36
ناخوشایند بودن بیتابی از وضعیت زندگی،
16:40
و مستحب بودن سپاسگزاری از نعمتدهنده در هر حال.
16:44
و از سعید بن زید ـ رضیاللهعنه ـ روایت است که گفت:
16:49
شنیدم که رسول الله ـ صلیاللهعلیهوسلم ـ میفرمود:
16:54
«کمأة» از «من» است و آبش درمان چشم است.
17:00
(این حدیث) متفقعلیه است.
17:02
«کمأة» گیاهی است که برگ و ساقه ندارد،
17:09
بدون کشت در زمین یافت میشود،
17:12
و به سبب پنهانبودنش، این نام بر آن نهاده شده است.
17:15
«من» یعنی آن غذایی که الله تعالی بر بنیاسرائیل نازل کرد.
17:22
از فواید این حدیث:
17:26
مشروعیت درمانجویی،
17:28
آب کمأة درمان چشم است،
17:31
و آن از بهترین داروها برای چشم است،
17:34
هنگامی که با سنگ سرمه «اثمد» مخلوط شود و با آن سرمه کشیده شود،
17:38
و پلکهای آن را تقویت میکند،
17:40
و بینایی را قوت و تیزی میبخشد،
17:43
و از فرود آمدن بلاها جلوگیری میکند.
17:46
ریاض الصالحین